Rize / Yücel Tanay / Yeniçağ
Türkiye’nin Doğu Karadeniz bölgesinde yürütülen kültürel ve tarihi kimlik tartışmaları yeni bir boyut kazandı. Hemşin halkının kökenine dair uluslararası mecralarda ve diaspora çevrelerinde dile getirilen iddialara karşı, bölgedeki sivil toplum kuruluşları ve aydınlar net bir duruş sergilemeye başladı. Asılsız Ermeni İddialarıyla Mücadele Derneği (ASİMDER) ile bölgedeki kanaat önderleri ve aydınların ortaklaşa yürüttüğü çalışmalar, tarihi gerçeklerin tahrif edilmesine ve dış kaynaklı manipülasyonlara karşı tepki niteliği taşıyor.
TOPLANTININ AMACI VE KAPSAMI
Gerçekleştirilen bu toplantının temel amacı; bölgede gazeteci ve akademisyen kimliği kisvesi altında faaliyet gösteren Ermeni diasporası ile Ermeni etki ajanlığı yapan kişi ve yapılara karşı ortak bir mücadele hattı örmektir. Toplantıda, geçmişte Erivan Üniversitesi Türkoloji Bölümü görevlisi Lusine Sahakyan’ın bölgede hemşinliler üzerinde inceleme ve araştırma adı altında yürüttüğü kışkırtıcı faaliyetler de ele alınarak bu tür dış müdahalelere karşı alınacak önlemler değerlendirildi.
TOPLANTI KATILIMCILARI VE DEĞERLENDİRMELER
Yürütülen ortak çalışmalar kapsamında gerçekleştirilen toplantıya katılan isimler ve yapılan açıklamalar şu şekildedir:
Göksel Gülbey: Asılsız Ermeni İddialarıyla Mücadele Derneği (ASİMDER) Başkanı ve Azerbaycan Uluslararası Diaspora Merkezi’nin Türkiye Temsilcisi
Araz Qurbanov: Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına bağlı Stratejik Araştırmalar Merkezi’nde görev yapıyor; etnik azınlıklar ile dışarıdan müdahale edilebilecek bölgesel, dinsel ve etnik hareketler konusunda uzman. Qurbanov toplantıda yaptığı değerlendirmede, Stalin tarafından Türkistan’a sürülen Hemşinlilerin Türk kültürüne ve İslam dinine son derece bağlı olduklarını, ana dilleri olan Türkçeyi asla unutmadıklarını ifade etti.
Metin Gültan: Kronolojik Hemşin Tarihi kitabının yazarı, Çamlıhemşin Derneği Başkanı ve Hemşinliler Platformu Başkanı
Bilal Bekar: RTEÜ El Sanatları Bölümü Öğretim Görevlisi, ressam, araştırmacı yazar ve Hemşinlilerin Gregoryen Kıpçaklar bağlantısı üzerine araştırma yapıyor
Şencan Kırçiçek: Araştırmacı ve Hemşin aydını
HEMŞİNCE DİL DEĞİL
Toplantıda değerlendirmelerde bulunan Çamlıhemşin Derneği Başkanı ve Kronolojik Hemşin Tarihi yazarı Metin Gültan, “Homşetsnak” olarak adlandırılan yapının bir dil değil, yalnızca bazı kelimeleri koruyan bir ağız olduğunu ifade ederek, bu konu üzerinden tüm Hemşin bölgesine yönelik bir manipülasyon çalışması yürütüldüğüne dikkat çekti. Gültan, şu ifadeleri kullandı:
”Bu şu anda Hemşin Bölgesi için yapılan bir manipülasyonun açılan kapısıdır. O kapıyı açarak bütün Hemşin Bölgesi’ne sirayet etmeye çalışıyorlar. Hopa Hemşin’inde kullanılan ve adına Homşetsnak dedikleri bir ağızdır, buna dil demek mümkün değil.”
DOĞU TÜRKİSTAN’DAN HEMŞİN’E
RTEÜ El Sanatları Bölümü Öğretim Görevlisi ve ressam, Hemşinli Bilal Bekar ile “Hemşin” üzerine gerçekleştirilen görüşmede aktarılan detaylar şu şekilde: 1979 Hemşin doğumlu Bekar, Atatürk Üniversitesi’nde resim öğretmenliği eğitimi aldığını ve 25 yılı aşkın süredir Hemşin kültürü üzerine araştırmalar yaptığını belirtiyor.
Bekar, Doğu Türkistan’da bulunan dünyanın en eski pantolonundaki damgalar ile Rize Hemşin çorapları üzerindeki motiflerin aynı olduğunu ifade ederek, bunun Türk kültürünün bir devamı olduğunu ve Hemşin Türklüğünü tarihsel olarak ortaya koyduğunu söylüyor. “Bu motifler, anadan kıza yüzlerce yıldır aktarılan güçlü bir kültürel mirastır” diyor.
Sibirya’daki Pazırık Kurganı’ndaki Pazırık Halısı’nda da aynı motiflerin bulunduğunu belirten Bekar, bu motiflerin Hemşin çoraplarıyla birebir örtüştüğünü ifade ediyor. Bu eserlerin yaklaşık 3.300 yıl öncesine, yani Saka (İskit) dönemine uzandığını vurgulayan Bekar, bu durumun tesadüf olmadığını, Türk tamgalarının tarih boyunca korunarak Hemşin’e kadar ulaştığını dile getiriyor. Bekar, bu verilerin Hemşin Türklüğünün tarihsel olarak en güçlü kanıtlarından biri olduğunu ifade ediyor.
Hemşin çorapları ve patiklerinde yer alan motiflerin bu tarihi mirasın bir devamı olduğunu belirten Bekar, bu durumun Hemşin’in Türk kimliğiyle olan bağını açıkça gösterdiğini ifade ediyor. Hemşin Belediyesi tarafından yürütülen çalışmalarla bu motiflerin kayıt altına alındığını ve tescillendiğini de ekliyor.
İkizdere’de yapılan arkeolojik çalışmalarda ortaya çıkan kaya resimlerinin de İskit menşeili olarak değerlendirildiğini belirten Bekar, Doğu Karadeniz’deki Türk varlığının çok daha eski dönemlere dayandığını ifade ediyor.
Bölge aydınları, Hemşin halkının kültürel ve tarihi kökenlerinin farklı mecralarda siyasi çıkarlar doğrultusunda manipüle edilmeye çalışıldığına dikkat çekiyor. Yürütülen ortak çalışmalarda, bölge halkının aidiyetinin ve tarihi bağlarının gerçek dışı tezlerle hedef alınmasına karşı toplumsal bilincin artırılması hedefleniyor.
Diaspora Propagandasına Karşı Mücadele: Uluslararası alanda faaliyet gösteren diaspora yapılarının Türkiye aleyhine yürüttüğü kampanyalara karşı yerel dinamiklerin harekete geçmesi önem arz ediyor.
Kültürel Değerlerin Korunması: Hemşin coğrafyasının tarihi ve kültürel dokusunun dış etkenlerden bağımsız olarak savunulması gerektiği vurgulanıyor.
ASİMDER ve Hemşinli aydınların öncülüğünde yürütülen bu girişimlerin, bölgede oynanan oyunları boşa çıkarması ve kamuoyunu doğru bilgilendirmesi açısından çok önemli olduğu ifade ediliyor.
